هفتبرکه: «شما کمتر کاری را سراغ دارید که هم باعث سلامتی خود فرد شود و هم باعث نجات جان دیگران باشد. این را شما در اهدای خون میبینید.» دکتر احمد عبداللهی، پزشک شناختهشده گراشی، افراد را اینگونه تشویق به اهدای خون میکند. اما این کار فقط در حرف نیست. خود دکتر عبداللهی و تعدادی از همکارانش، مانند دکتر تاجبخش و دکتر فتحی، از اهداکنندگان همیشگی خون هستند.
امروز، جمعه ۹ مرداد، روز ملی اهدای خون است؛ روزی برای قدردانی از اهداکنندگان خون و یادآوری اهمیت مشارکت مردم در تأمین خون مورد نیاز بیماران. وقتی از انتقال خون گراش در مورد اهداکنندگان مستمر پرسیدیم، نام چند پزشک جلب توجه میکرد. پزشکانی که خود سالها تجربه اهدای خون دارند و از نزدیک با اهمیت این اقدام انساندوستانه آشنا هستند. آنها از تجربه شخصی خود، فواید اهدای خون، شرایط لازم برای این کار و نقش آن در نجات جان بیماران گفتند.
دکتر مرتضی فتحی، پزشک خانواده و رییس سالهای پیش شورای شهر؛ دکتر محمدرضا تاجبخش، پزشک خانواده و رییس پیشین نظام پزشکی گراش؛ و دکتر احمد عبداللهی، فوق تخصص بیماریهای سرطان و رییس پیشین دانشکده علوم پزشکی گراش، سه پزشکی هستند که نامشان در پروندهی اهدای خون پایگاه انتقال خون گراش به صورت منظم ثبت میشود. این سه پزشک، بهغیر از اینکه با دستان خود بیماران را درمان میکنند، خون خود را نیز به بیماران اهدا میکنند تا از این طریق هم بتوانند رسالت خود را در نجات جان بیماران انجام دهند.
کاری برای سلامت جسمی و سلامت روحی
دکتر محمدرضا تاجبخش هشت سال پزشک مرکز انتقال خون بوده است و میگوید: «من خودم هر سه ماه یکبار منظم خون میدهم.»
دکتر احمد عبداللهی با اشاره به فواید اهدای خون میگوید: «وقتی برای اهدای خون به پایگاه انتقال خون مراجعه میکنید همکاران ما معمولا از شما تست میگیرند و فشارخون، نبض و شرایط بدنتان را چک میکنند و این کار برای آن است که بررسی بشود سالم هستید. همانطور که میدانید در بدن ما آهن در بعضی مواقع بالا میرود و در کبدها و جاهای دیگر رسوب میکند و این رسوب آهن باعث بعضی از بیماریها میشود و اهدای خون این مشکلات را در فرد مرتفع میکند.»
دکتر مرتضی فتحی نیز معتقد است اهدای خون علاوه بر آثار معنوی، برای سلامت بدن نیز مفید است: «خون دادن چند مزیت دارد؛ از لحاظ مادی چربی و سمومی که در بدن از حد نرمال بالاتر رفته است پایین میآورد و به حد نرمال میرساند، چون این روزها همه زیاد غذا میخورند و غذاهای پرچرب مصرف میکنند، خصوصاً خودمان که روزانه برنج مصرف میکنیم و وقتی چربی پایین بیاید هم از احتمال سکته قلبی جلوگیری میکند و هم از لحاظ غلظت خون آن را پایین میآورد. بُعد معنوی هم خدا خودش جدا برایت حساب میکند.»
دکتر تاجبخش نیز میگوید: «اکثر افراد مشکلی برای خون دادن ندارند و برای سلامتی هیچ مشکلی ایجاد نمیکند. از سن ۱۸ تا ۶۰ سالگی اگر بیماری زمینهای خاصی نداشته باشید مشکلی برای خون دادن ندارید، از یک طرف باعث تجدید گلبول قرمز، گلبول سفید، فعالسازی مغز استخوان، استحکام مغز استخوان و افزایش ایمنی سیستم ایمنی بدن میشود و از طرف دیگر یک نوع احساس شادابی و راحتی بعد از خون دادن در بدن ایجاد میشود و برای بدن مفید است و هیچ مورد خاصی ایجاد نمیکند.»
او ادامه میدهد: «بنابراین توصیه میشود برای جلوگیری از تبعات غلظت خون که باعث عوارض خاص در بدن میشود از جمله سکتههای قلبی و مغزی که به صورت ناگهانی ممکن است رخ دهد و اگر با قند خون و چربی هم همراه باشد خطر آن را بیشتر میکند. افرادی که واجد شرایط اهدای خون هستند برای خونگیری مراجعه کنند که هم به درد بیماران نیازمند بخورد، به خصوص در شرایط جنگی حال حاضر کشور، و هم برای سلامتی خودشان خیلی مثمر ثمر است.»
یک واحد خون؛ امید زندگی برای چند بیمار
هر سه پزشک بر این موضوع تأکید میکنند که یک واحد خون میتواند جان چند بیمار را نجات دهد. دکتر مرتضی فتحی میگوید: «هر کیسه خون شما به سه قسمت تقسیم میشود؛ یک قسمت گلبول قرمز است که برای جراحی و برای آنهایی که عمل جراحی میکنند استفاده میشود و یک قسمت هم پلاکت است که برای کسانی که پلاکت خونشان پایین است و سرطانیها استفاده میشود و قسمت سوم هم پلاسماست و برای کسانی که سیستم دفاعی بدنشان ضعیف است؛ مثل پیرمردها و پیرزنهایی که غذا نمیخورند و اشتها ندارد و در بیمارستان بستری میشوند استفاده میشود، چون سیستم ایمنی آنها ضعیف است و به آنها پلاسما میدهند، یعنی شما با یک کیسه خون جان سه نفر را نجات میدهید.»
دکتر تاجبخش نیز توضیح میدهد: «خونها تجزیه میشود به فرآوردههای مختلف؛ پلاسما، پلاکت، خون متراکم و … که برای بیماران نیازمند استفاده میشود و از پایگاههای انتقال خون گراش و لار فرآوردههای خونی شهرستانهای همجوار تأمین میشود. الان که در شرایط جنگی هستیم بهطبع نیاز منطقه به فرآوردههای خونی خیلی بیشتر است و بعضی مواقع حتی این نیاز به جاهای دیگر کشانده میشود و فرآوردههای خونی به جاهایی دیگر از منطقه فرستاده میشود.»
دکتر احمد عبداللهی نیز میگوید: «در بعضی شرایط تزریق خون به صورت اورژانسی انجام میشود؛ بیمارانی که تصادف کردند و مادرانی که حین زایمان نیاز به خون دارند و بیماران سرطانی و حتی بیمارانی که دچار سوختگی شدند و یا بیماریهایی که دچار خونریزیهای حاد گوارشی میشوند و همهی این بیماران اگر به آنها خون تزریق نشود از دست میروند و تا امروز که علم پزشکی اینقدر پیشرفت کرده است هیچ جایگزینی برای خون که بتواند صد درصد کار تزریق خون را انجام بدهد نداریم. پس افرادی که اهدای خون میکنند متوجه باشند که اهدای خون مساوی با نجات جان یک یا چند بیمار است و شما با اهدای یک کیسه خون به چند نفر حیات دوباره میبخشید.»
او ادامه میدهد: «خیلی از افراد و بیماران نیازمند دریافت خون موقت هستند ولی گاهی وقتها بعضی بیماران برای تمام عمر نیازمند دریافت خون هستند، مثل بیماریهای مادرزادی؛ تالاسمی و بعضی کمخونیها نیاز است که تا پایان عمرشان به صورت دورهای خون دریافت کنند و یا خیلی از بیماران مزمن و آنهایی که کلیهشان از کار افتاده است به این وابسته هستند که دورهای و هرچند وقت یکبار خون دریافت کنند.»
دکتر عبداللهی همچنین هشدار میدهد: «اگر خدایی ناکرده ذخایر خون ما تمام بشود مسلما مرگ و میر خیلی از بیماران زیاد میشود و متاسفانه خیلی از بیماران وابسته به خون از دست میروند؛ مثل بیماران سرطانی و یا بیماریهای مزمن درمانشان با مشکل مواجه میشود و خیلی از بیماران تصادفی و مصدومین و افرادی که طی زایمان و سزارین دچار خونریزی میشوند مسلماً از دست میروند، خیلی از جراحیها وابسته به خون هستند مثل جراحیهای قلب که اینها انجام نمیشود و مریضها از دست میروند.»
چه کسانی میتوانند خون اهدا کنند؟
دکتر تاجبخش میگوید: «پایگاه انتقال خون گراش همهروزه از ساعت ۸ صبح تا یک بعدازظهر آمادهی خونگیری از مردم است. اکثر مردم برای خون دادن مشکلی ندارند و قبل از اهدای خون پزشک واحد اهدا معاینه میکند و یک سری افراد خاص هستند که طبق دستورالعمل بینالمللی نمیتوانند خون بدهند؛ مثل کسانی که سکتهی مغزی و قلبی دارند و بیماریهایی مثل لوپوس و روماتیس یا فاویسم و یا افرادی که کمخونیهای خاص دارند نمیتوانند خون بدهند، اما اکثر مردم از نظر خون دادن مشکلی ندارند.»
او اضافه میکند: «آقایان هر سه ماه یک بار در صورتی که مشکل خاصی نداشته باشند با تشخیص پزشک میتوانند خون بدهند و خانمها هر چهار ماه یک بار میتوانند خون بدهند.»
دکتر فتحی نیز میگوید: «مهمترین نکته این است کسانی که توانایی خون دادن دارند، یعنی افرادی که وزن بالای ۵۰ کیلوگرم دارند و قند سالم داشته باشند و هموگلوبین برای خانمها بالای ۱۴ و برای آقایان بالای ۱۵.۵ داشته باشند و فشارشان بالای ۱۲ باشد و خون هم غلیظ باشد، میتوانند خون بدهند.»
دکتر عبداللهی نیز تأکید میکند: «مسلما فرد نباید کمخون باشد و بیماری نباید داشته باشد و یک وزن متعادل داشته باشد و توان اهدای خون هم داشته باشد مجاز به اهدای خون هستند و افرادی که خودشان بیمار هستند و یا کمخونی دارند مجاز به اهدای خون نیستند.»
۳۰ سال است که منظم خون میدهم
دکتر فتحی درباره تجربه خود میگوید: «با توجه به سن فرق دارد؛ افراد جوانتر سالی ۴ دفعه میتوانند خون بدهند و برایشان خطری ندارد و افراد در سن ما سالی دو بار و یا ۵ ماه یک بار برای خون دادن اقدام میکنیم. من تقریبا ۳۰ سال است که به صورت منظم و مداوم خون میدهم.»
او توصیه میکند: «قبل از خون دادن صبحانه مناسبی بخورند و ۳ تا ۴ لیوان مایعات هم مصرف کنند و بعد برای خون دادن اقدام کنند و تا سه روز قبل و سه روز بعد از خون دادن هندوانه و دوغ استفاده نکنند چون افت فشار میآورد.»
دکتر عبداللهی نیز میگوید: «روزی که شما میخواهید خون اهدا کنید قطعا باید مایعات بیشتری مصرف کنید و تا چند روزی که شما خون دادید احساس سبکی دارید و بدنتان احساس میکند که سبکتر است و ممکن است این دوره مقداری دچار سرگیجهی موقت بشوید که باید احتیاط کنید و از کارهای خیلی سنگین و غذاهایی که خیلی چرب است پرهیز کنید تا این دورهی موقت بگذرد.»
او با تشبیهی از نخستین تجربه اهدای خون میگوید: «اهدای خون مثل شنا کردن است، اولش سخت است تا بپرید در استخر و دریا و وقتی پریدید لذت میبرید، پس بار اول بروید و اهدای خون داشته باشید و وقتی خون را اهدا کردید خودتان منتظر میمانید که هر ۴ ماه، البته وابسته به بدن و توانتان، دورهاش بگذرد تا دوباره بروید و خونتان را اهدا کنید و احساس لذت دوباره به شما برگردد.»
کار خیری که همه میتوانند انجام دهند
او ادامه میدهد: «خیلی از کارهای خیری که الان در جامعهی ما انجام میشود بیشتر ضررش برای دیگران است و کار خیری که زحمت بدهد به دیگران باید در خیر بودنش شک کرد و وقتی شما میروید خون اهدا میکنید و میبینید که این خون ممکن است یک بچهی تالاسمی را نجات دهد و یا یک خانم باردار را به زندگی برگرداند و نجات دهد و قطعا این کار خیر است. تلاش کنید که اگر کار خیری انجام میدهید اینجوری مثل اهدای خون باشد که ثمرهاش را قطعا در اینجا [دنیا] ببینید و وقتی ثمرهاش را اینجا [دنیا] دیدید آن دنیا قطعا ثمرات چندین برابر خواهد بود.»
دکتر عبداللهی با اشاره به اینکه قبلا از اهداکنندگان مستمر خون بوده است، میگوید: «من قبلا جزو اهداکنندگان دورهای بودم و فعلا از اهدای خون منع شدم و خیلی ناراحت هستم که چرا من را منع کردند، چون در سازمان انتقال خون به من گفتند که طبق این پروتکل شما مجاز به اهدای خون نیستید و ناراحت هستم و زمانی که مجاز به اهدای خون بودم اهدای خون دورهای داشتم و خیلی احساس خوبی داشتم.»
دکتر تاجبخش نیز بر ایمنی کامل فرآیند اهدای خون تأکید میکند: «اصل انتقال خون بر تهیهی خون سالم است به نحوی که هم به اهداکننده آسیبی نرسد و مشکلی برایش پیش نیاید و هم خون سالم به گیرندهی خون و فرآوردههای خونی برسد و پزشک واحد اهدا تمام مسائل را به صورت سؤال و جواب از اهداکننده میپرسد و اینکه مردم خیالشان راحت باشد که همه چیز طبق قوانین وزارت بهداشت و انتقال خون ایران و ضوابط پزشکی بینالمللی انجام میشود.»
دکتر عبداللهی در پایان نیز این روز را به کارکنان انتقال خون و اهداکنندگان تبریک میگوید: «جا دارد این روز را به همهی همکاران و دوستانم در حوزهی انتقال خون تبریک بگویم و تبریک دیگر به همهی عزیزان و افرادی که خون اهدا میکنند، من افتخار میکنم که جزئی از آنها هستم و به آنها افتخار میکنم که آمدند در مسیری که اهدای خونشان باعث نجات جان خیلیها میشود و این توفیق را خداوند به همه نمیدهد. کار خیر آن است که کسی را به زحمت نیاندازی و کسی را گرفتار نکنی و کار شما مسلماً جزو کار خیری است که نوشته خواهد شد در درگاه الهی، هم برای دنیا و هم ذخیرهی آخرت شما میشود.»
صحبتهای این سه پزشک نشان میدهد اهدای خون، اقدامی ساده اما حیاتی است؛ اقدامی که علاوه بر کمک به حفظ سلامت اهداکننده، میتواند جان بیماران زیادی را نجات دهد. اگر شرایط اهدای خون را دارید، این فرصت را از دست ندهید، چرا که شاید همان یک واحد خون، امید زندگی را به چند بیمار بازگرداند.
